Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşında Savaştığı Cepheler

KPSS, YKS ve daha birçok sınavda karşımıza çıkabilecek soruların konu başlıklarından biridir, “Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşında Savaştığı Cepheler” konusu.

Kafkas Cephesi

Bu cephede Osmanlı Devleti, Ruslar ve onları destekleyen Ermeniler’le savaştı.
Cephe Almanların isteği üzerine açıldı.

Cephenin Açılma Sebepleri:

1- Başlamış olan Rus Taarruzunu durdurmak

2- Bakü petrol bölgelerini ele geçirme düşüncesi

3-Orta Asya Türk Dünyası ile irtibatlaşarak Rusya’yı zor duruma düşürmek

4-İngiltere’nin Hint sömürge yollarını kesmek

5-Enver Paşa’nın Turan imparatorluğu kurma fikri

6-Avrupa’da rahatlamak isteyen Almanya’nın Osmanlı’yı kışkırtması

•  1 Kasım’da harekete geçmiş olan Rus birliklerine karşı Osmanlı 22 Aralıkta harekete geçti. Osmanlı’nın Ruslar karşısında Azapköy ve Köprüköy savaşlarında kazandığı başarılar geçici oldu.
•  Bölgeye yazlık elbiselerle gönderilen ve yardım getiren geminin Ruslar tarafından batırılmasından dolayı desteksiz kalan Osmanlı askeri, Rusya’nın teknik üstünlüğü ve bölgenin ağır kış şartları karşısında büyük bir mağlubiyet aldı.

Enver Paşa kumandasındaki Türk ordusu 21 Aralık’ta girişilen Sarıkamış Harekâtı ile (o zamanki Rus sınırı olan) Köprüköy – Eleşkirt hattında hücuma geçti. Sarıkamış yakınında Allahüekber Dağlarına ulaşan ordu burada 1915 Ocağının ilk haftasında ağır bir yenilgiye uğradı. 130.000 kişilik asker mevcudunun 90.000’i çarpışmalarda veya soğuktan donarak hayatını kaybetti. Geri kalanlar esir düştü

•  Erzurum, Erzincan, Bitlis, Muş, Van ve Trabzon Rusların eline geçti.
•  Çanakkale savaşlarından sonra Kafkas cephesine atanan Mustafa Kemal, 1916’da Muş ve Bitlis’i Ruslardan geri aldı.
•  Rusya’da Bolşevik İhtilali’nin başlaması (Ekim Devrimi/1917) Kafkas Cephesi’nde Osmanlı lehine sonuçlar ortaya çıkarmış; Ruslarla Osmanlı arasında 15 Aralık 1917’de Erzincan Mütarekesi; Ruslar ile İttifak devletleri ve Osmanlı arasında 3 Mart 1918 ise Brest-Litowsk Antlaşması imzalanmıştır.

Brest-Litovsk Antlaşması (3 Aralık 1918)

Rusya, Kafkas cephesini terk ederek Kars, Ardahan ve Batum’u Osmanlı’ya geri verdi.

Önemi:
1. Kafkas, Galiçya, Makedonya ve Romanya cephesi kapandı
2. Berlin Antlaşması ile kaybedilen Elviye-i Selase (Üç İl: Kars, Ardahan, Batum) Rusya’dan geri alındı
3. Osmanlı askerî yönden rahatladı
4. İtilaf bloğu sarsıldı.
Açıklamalar:
1. Brest-Litowsk Antlaşmasını İtilaf Devletleri onaylamadı.
2. Ruslar Kafkaslardan çekilince; Gümrü civarında, İngilizlerin desteğiyle Ermeni Devleti kuruldu.
3. Türkler antlaşmadan sonra geçici olarak Hazar’a kadar ilerlemiştir.
4. Ruslar Elviye-i Selase’de halkoylaması yapılmasını istemiştir.

Cephenin Özellikleri:
1. Osmanlı’nın savaştığı ilk taarruz cephesidir.
2. Osmanlı, mağlup olduğu halde, bu cephede toprak kazandı.
3. Ruslar tarafından Osmanlı’ya karşı kullanılmaya çalışıldığından dolayı; bölgedeki Ermeniler 14 Mayıs 1915’de çıkarılan tehcir kanunu ile Suriye bölgesine gönderildi.

 

KANAL CEPHESİ

Almanların isteği ile açıldı (14 Ocak 1915).
Bu cephede Osmanlı Devleti İngilizlerle savaştı.

Cephenin Açılma Sebepler:

1- İngiltere’nin Hint sömürge yollarını kontrol altına almak

2-Mısır’ı İngiltere’den almak

3-İslam alemini İngilizlere karşı harekete geçirmek

4-Almanya’nın telkinleri.

Cemal Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu İngilizler karşısında tutunamayarak Filistin’e çekilmiştir.

Cephenin Özellikleri:
1. Osmanlı’nın ikinci taarruz cephesidir.
2. Osmanlı’nın ilk kapanan cephesidir.
3. Türk ordusu Tih sahrasında sıcaktan kırılmıştır.
4. İngilizler deniz yoluyla sömürgelerinden yardım almıştır.
5. Cephe, 14 Ocak 1915’de açılmıştır.
6. Almanlar Osmanlı’ya destek göndermiştir.
7. Cephenin açılmasında bölgenin jeopolitik özelliği etkili olmuştur.
8. Osmanlı, bazı Arap topluluklarından beklediği yardımı alamamıştır.

Irak Cephesi

Cepheyi İngilizler açmıştır (1914–1917)

Açılma Sebepleri:
1. İngilizler, Hint Deniz yolunun güvenliğini sağlayarak bölgedeki Alman tehlikesini ortadan kaldırmak istemiştir.
2. İngilizler Musul-Kerkük petrollerini ele geçirmek ve Kuzeye çıkarak Rusya’ya yardım etmek istemiştir.
3. İngilizler Almanların Orta Doğu’daki etkisini kırmak istemiştir.

Cephenin Özellikleri:
1. İngilizler, 24 Kasım 1915’de Ktesifon; 29 Nisan 1916’da Kutü’lamare’de Türklere mağlup olmuş ve İngiliz General Towsend Türklere esir olmuştur.
2. İngilizler 17 Mart 1917’de Bağdat’a girmeyi başarmıştır.

Çanakkale Cephesi

İtilaf devletleri tarafından açılmıştır.
Açılma nedenleri:
1. İstanbul ve boğazları ele geçirerek Osmanlı Devleti’ni saf dışı bırakmak
AçıklamaSavaşın alanını daraltmak ve süresini kısaltmak
2. Rusya’ya askeri ve ekonomik yardım götürmek
3. Savaşı kısa zamanda sonuçlandırmak
4. Balkan uluslarını savaşın içine çekmek
İtilafların Balkanları Savaşa Sokma Nedenleri:
a- Osmanlı ile Almanya’nın kara bağlantısını kesmek.
b- Rusya ile karadan bağlantı kurmak.
c- Avusturya’yı Balkanlarda zor duruma düşürmek.
Açıklama: İtilaf Devletleri, bu cephede başarılı olunduğu takdirde, Balkan devletlerinin bu başarıdan cesaretlenerek Osmanlı ve Avusturya’dan pay almak için harekete geçebileceklerini tahmin ediyordu.
5. Osmanlı ordularının Kafkas ve Kanal cephelerinden çekilmesini sağlamak
6. Balkanlarda yeni cephe açarak ittifak devletlerinin birbirine olan irtibatını zayıflatmak.
7. İngiltere’ni Kanal Cephesindeki yükünü hafifletmek.
8. İngiliz sömürge yollarının kontrolünü sağlamak
9. Osmanlı ile Almanya’nın bağlantılarını kesmek.
10. Rus buğdayının Avrupa’ya naklini sağlamak.
İngiliz ve Fransız donanmalarının saldırısıyla 19 Şubat 1915’te denizde başlayan savaş 18 Mart 1915’de Osmanlı’nın zaferi ile sonuçlanmış (Seddülbahir ve Kumkale başarısı);  25 Nisan’da başlayan kara savaşları da ittifak devletlerinin mağlubiyeti ile sonuçlanmıştır.
Açıklama: Askerlerine “Ben size taarruzu değil ölmeyi emrediyorum” diyen, 19. Tümen komutanı Mustafa Kemal’in Anafartalar, Conkbayırı ve Arıburnu’nda kazandığı başarılar onun tanınmasına ve ileride millî mücadelenin başına geçmesinde etkili olmuştur.

Not: Nusret mayın gemisinin boğaza döşediği mayınların zaferdeki payı büyüktür.

Çanakkale Zaferi’nin Sonuçları:
1. Birinci Dünya Savaşı uzadı.
2. Rusya’ya yardım götürülemediğinden dolayı Rusya’da artan ekonomik kriz Bolşevik İhtilâli’ne zemin hazırlandı.
3. İngiltere ve Fransa itibar kaybetti ve büyük zarar gördü.
4. İttifak devletleri safında Sırbistan ve Yunanistan’a karşı savaşa giren Bulgaristan Osmanlı ile Almanya arasında kara bağlantısı kurdu. (Bulgaristan Rusya’nın başarılı olarak Balkanlar’a inmesini de istemiyordu).
5. Türk ulusunun kendine olan güveni arttı. Bu güven milli mücadeleye taşındı
6. Yaklaşık yarım milyon insan hayatını kaybetti
7. Askerlerine “Ben size Taarruzu değil ölmeyi emrediyorum” diyen Mustafa Kemal, bu cephede kazandığı başarılarla tanınmış, generalliğe terfi etmiş ve Milli Mücadele’de önder olarak kabul edilmiştir.
8. Osmanlı’nın saygınlığı arttı.
9. İngiliz ve Fransız donanmalarının da mağlup olabileceği görüldü
10. Sömürge altındaki milletler cesaretlenmiştir.
11. Yunanistan ve Romanya’nın savaşa girip girmeme konusundaki tereddütleri artmıştır.
12. İngiltere ve Fransa’nın boğazlara saldırmasını çıkarlarına uygun bulmayan Rusya’nın; boğazlar kendisine terk edilmediği takdirde Almanya ile barışacağını ileri sürerek İngiltere ve Fransa’yı tehdit etmesi, ilk defa gizli antlaşmaları gündeme getirdi.

Cephenin Özellikleri:
1. Osmanlı’nın zaferi ile sonuçlanan tek cephedir.
2. İstanbul’u tehdit eden tek cephedir.
3. Saldırının İstanbul’u tehdit etmesi Türk milletinin savunma azmini artırmıştır.
4. Mustafa Kemal, savaş esnasında albay; savaş sonrasında ise general olmuştur.

Hicaz ve Yemen Cephesi

Osmanlı Devleti, İngiliz ve Araplarla savaştı.

Osmanlı Devleti; bu cephede kutsal yerleri korumak için savaşmış; ancak Arapların İngilizlerle beraber hareket etmesinden dolayı başarılı olamamıştır. İngilizlerin 1917’de Akabe’yi ele geçirmeleri sonucunda bölgedeki Osmanlı hâkimiyeti sona ermiştir.
Cephenin Özellikleri:
1. Araplar arasında milliyetçiliğin güçlendiği ve İslamcılık fikrinin etkili olmadığı görülmüştür.
Açıklamalar:
1. Fahrettin Paşa’nın Medine savunması meşhurdur.
2. I. Dünya Savaşından sonra Arap bölgelerinde İngiltere ve Fransa mandater sistemler kurmuştur.

Filistin ve Suriye Cephesi

Kanal harekâtının başarısız olması üzerine karşı taarruza geçen İngilizler Kudüs’ü Osmanlı’dan almıştır. İngiliz ilerleyişi Mustafa Kemal Paşa tarafından Halep’in kuzeyinde durdurulmuştur.
Cephenin genel komutanı Alman Liman Von Sanders idi. Mondros Mütarekesi imzalanınca; Yıldırım Orduları Komutanlığı Liman Von Sanders’ten alınarak Mustafa Kemal’e verilmiştir. Mustafa Kemal, bundan sonra bölgede savunma tedbirleri almaya başladıysa da; bir süre sonra İstanbul’a geri çağrılmıştır.

Cephenin Özellikleri:
1. I.Dünya Savaşı esnasında Mustafa Kemal’in savaştığı son cephedir.
2. Bu cephede savaşlar sürerken, Mondros Mütarekesi imzalandı.
3. Mustafa Kemal’in mütareke sonrasında Türk ordusunu hızlı bir şekilde Anadolu’ya çekmesi, mütareke gereğince İtilaf Devletleri’ne teslim edilmesi gereken Türk askerinin, teslim olmasını önledi ki bu askerler Kurtuluş Savaşı’nın askeri gücünü oluşturdu.
Not: Bu cepheye İtalyanlar ve Fransızlar da asker göndermiştir.

Galiçya-Makedonya-Romanya Cepheleri

Osmanlı Devleti, bu cephelerde müttefiklerine yardım etmek ve Makedonya üzerinden geçen ve Almanya ile kara bağlantısını sağlayan demir yolunun güvenliğini sağlamak için savaşmıştır.
Osmanlı Devleti, bu cephelerde Rus, Sırp, Romen ve Fransız güçlerine karşı savaşmıştır. Brest-Litowsk Antlaşması ile bu cephe kapanmıştır. Bu cepheler, Osmanlı’nın toprakları dışında savaştığı cephelerdir.

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda Savaştığı Cepheler ...

 9 total views,  1 views today

Author: admin lady

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.